Laboratorij

pesticidi

U svrhu ispitivanja zdravstvene ispravnosti hrane i hrane za životinje, u našem se laboratoriju provodi ispitivanje ostataka pesticida  multirezidualnom metodom te se kvantitativno određuje više od 400 aktivnih tvari pesticida.

Multirezidualna metoda temelji se na višestrukoj spektrometriji masa vezanoj na tekućinsku i plinsku kromatografiju (LC-MS/MS i GC-MS/MS) kojom se određuju različite kemijske skupine pesticida – (organofosforni, organoklorni, triazinski, strobilurinski, nikotinski, karbamati, avermektini i dr.) koji ujedno imaju različite namjene (insekticidi, fungicidi, akaricidi, herbicidi, limacidi itd.)

Fungicidi iz skupine ditiokarbamata (propineb, tiram, ciram, mankozeb, metiramodređuju se kao CS2 tehnikom plinske kromatografije uz uzorkivač za lakohlapive uzorke (headspaceautosampler) i detektor zahvata elektrona (HSS-GC-ECD).

Polarni pesticidi i njihovi metaboliti određuju se metodom koje preporučuje Referentni laboratorij EU (QuPPe metoda), tehnikom LC-MS/MS.

Spojevi bakra određuju se kao bakar tehnikom atomske apsorpcijske spektrometrije (AAS).

Analitičke su metode akreditirane i u potpunosti zadovoljavaju zahtjeve zakonske regulative, u prvom redu Uredbe EU 396/2005.

Naš je laboratorij kroz projekt IPA2007/HR/16IPO/001-040401 – „Kontrola kvalitete i zdravstvene ispravnosti hrane koju jedemo” poboljšao mogućnost analize pesticida nabavkom instrumenta GC-MS/MS.

Popis pesticida koje trenutno možemo odrediti u laboratoriju

periodic_table_by_uttim

U našem se laboratoriju ispituju teški metali – olovo, kadmij, živa i kositar definirani u Uredbi EU br. 1881/2006.

Olovo – određuje se u mlijeku, početnoj i prijelaznoj hrani za dojenčad, mesu, ribi, školjkama, žitaricama, povrću, gljivama, voću, mastima i uljima, voćnim sokovima, vinu.

Kadmij– određuje se pretežno u svim vrstama mesa, ribi, školjkama, glavonošcima, žitaricama, povrću i soji.

Živa – maksimalno dopuštena količina (MDK) vrijednost je definirana za pretežno riblje proizvode.

Kositar– analizira se pretežno u konzerviranoj hrani (pakirana u limenoj ambalaži).

Osim teških metala ispitujemo i sadržaj drugih metala i nemetala – željezonatrij, kalij, kalcij, litij, barij  i dr.

Ispitivanja se provode instrumentima:

  • Atomski apsorpcijski spektrofotomer – Plamena tehnika (FL-AAS) novAA 350
  • Atomski apsorpcijski spektrofotomer – Hidridna tehnika (HS-AAS) HS 50
  • Atomski apsorpcijski spektrofotometar – Grafitna tehnika (GF-AAS) Aanalyst 600
  • Mikrovalna pećnica Multiwave 3000

aflatoksini 1

Mikotoksini su toksični sekundarni metaboliti koje proizvode plijesni. Pojavljuju se u gotovo svim poljoprivrednim proizvodima, kako u sirovim tako i procesiranim. Osim što predstavljaju rizik za zdravlje ljudi, njihova pojava dovodi do značajnih ekonomskih gubitaka u području hrane i hrane za životinje. Poznato je oko 300 mikotoksina, od čega njih 20 kontaminira poljoprivredne proizvode.

Zakon o kontaminantima (NN 39/13) i Uredba EU br. 1881/2006 godine o najvećim dopuštenim količinama kontaminanata u hrani propisuje dopuštene količine određenih mikotoksina koji se smatraju potencijalnim rizikom za zdravlje ljudi.

U našem se laboratoriju ispituju mikotoksini tehnikama LC-MS/MS, HPLC i Elisa:

  • aflatoksin B1 i zbroj aflatoksina B1, B2, G1 i G2
  • aflatoksin M1
  • okratoksin A
  • deoksinivalenol
  • zearalenon
  • fumonizin (zbroj fumonizina B1 i B2)
  • T-2 i HT-2 toksin (preporuka)

Akrilamid

Akrilamid je toksikant koji nastaje prirodnim procesima u hrani prilikom prženja ili pečenja na visokim temperaturama. Nastaje Maillardovim reakcijama – kemijskim reakcijama između aminokiselina i šećera poput glukoze, fruktoze i laktoze.

Toplina pokreće niz promjena koje rezultiraju posmeđivanjem hrane i nastankom karakterističnog okusa i mirisa. Na količinu akrilamida koja će se razviti u hrani utječe nekoliko čimbenika poput vrste namirnice, temperature i vremena izloženosti visokoj temperaturi. Općenito, hrana koja sadrži obilje škroba i koja se priprema dulje na visokoj temperaturi sadrži najviše akrilamida. Također, hrana koja obiluje aminokiselinom asparaginom može sadržavati visoku razinu akrilamida nakon pripreme.  Pokazalo se da se ova aminokiselina zbog slične kemijske strukture lako pretvara u akrilamid.

Najveća dopuštena količina akrilamida u hrani još nije propisana. Preporuka Komisije od 8. studenoga 2013. o ispitivanju razina akrilamida u hrani (2013/647/EU) donosi indikativne vrijednosti razine akrilamida u hrani.

U našem se laboratoriju akrilamid određuje tehnikom LC-MS/MS.

3-MCPD (3-monokloropropan-1,2-diol) je kontaminant koji se pojavljuje kao produkt u preradi hrane koja sadrži visoki udio masnoće i soli, izložene visokim temperaturama tijekom proizvodnje. Tijekom proizvodnje uz 3-MCPD može se razviti i 2-MCPD i glicidil masne kiseline. Uredbom EU 1881/2006 definirana je najveća dopuštena količina 3-MCPD u hidroliziranim proteinima povrća te umaku od soje.

U našem laboratoriju se 3-MCPD određuje tehnikom GC-MS/MS.

Nitrati su kontaminanti čija je povećana vrijednost u hrani rezultat intenzivne upotrebe dušičnih gnojiva i uzgoja stoke. Njegova povećana koncentracija u organizmu može dovesti do povećane proizvodnje nitrita u probavnom traktu, te u konačnici i do stvaranja kancerogenih nitrozamina.

Glavni je izvor nitrata u ljudskoj prehrani lisnato povrće (špinat i salata).  Uredbom EU 1881/2006 definirana je najveća dopuštena količina u povrću.

U našem laboratoriju nitrati se određuju HPLC tehnikom.

sardines

Mikrobiološkim ispitivanjima hrane utvrđuje se prisutnost patogenih, odnosno potencijalno patogenih mikroorganizama i/ili njihovih toksina koji imaju negativan utjecaj na zdravlje ljudi životinja.

Odredbama Zakona o higijeni hrane i mikrobiološkim kriterijima za hranu (NN81/2013) i Uredba EU br. 2073/2005 propisani su mikrobiološki kriteriji za hranu u cilju osiguranja „sigurne hrane”, koji se temelje na HACCP sustavu i drugim mjerama kontrole higijene.

Najčešći bakterijski uzročnici koji se prenose hranom, a izazivaju bolesti su:

  • Salmonella sp.
  • Listeria monocytogenes
  • Escherichia coli
  • Staphylococcus aureus
  • Bacillus cereus

Mikroorganizmi uzročnici kvarenja:

  • aerobne mezofilne bakterije
  • kvasci i plijesni
  • aerobne sporogene bakterije

Histamin je spoj iz skupine biogenih amina koji nastaje dekarboksilacijom aminokiseline histidina. Stvara se u ribi, prvenstveno plavoj, koja je dulje vrijeme izložena na sobnoj temperaturi, te se smatra pokazateljem kvarenja ribe zbog nepravilnog skladištenja. Granična vrijednost za histamin propisana je Uredbom EU br. 2073/2005 od 15. studenog 2005 o mikrobiološkim kriterijima za hranu, prvenstveno za ribu i proizvode od riba vrsta Scombridae, Clupeidae, Engraulidae, Coryfenidae, Pomatomidae i Scombresosidae.

U našem laboratoriju histamin određujemo tehnikom HPLC, metodom koju propisuje Uredba EU br. 2073/2005

Genetically_Modified_Corn300x900

Genetski modificirani organizmi su organizmi kojima je na umjetan način promijenjena genetska struktura. Najčešće su genetske modifikacije na kukuruzu, soji, riži, uljanoj repice, krumpiru, rajčici, šećernoj repi i pamuku.

Cilj je takvih modifikacija otpornost na insekte, virusne infekcije i/ ili tolerancija na herbicide (npr. glifosat, glufosinat).

Najraširenija GMO soja je Roundup Ready, koja nosi gen enzima iz bakterije A.tumefaciens za stjecanje otpornosti na herbicid glifosat.

Uredbama EU 1829/2003  i 1830/2003 Europskog parlamenta i Vijeća definirana je GMO legislativa vezana za hranu i hranu za životinje. Proizvodi koji sadrže više od 0,9 % GMO, moraju biti označeni.

U odjelu za Molekularnu dijagnostiku našeg laboratorija, provode se ispitivanja najsuvremenijom tehnologijom lančane reakcije polimerazom u stvarnom vremenu (Real Time PCR metoda) na aparatu Stratagene Mx3005P i to ovim slijedom:

  1. Izolacija DNA
  2. Kvalitativna analiza – „screening“ na specifične transgene elemente: P35S (promotorska sekvenca 35S mozaičnog virusa  cvjetače CaMV), T-nos (terminator sekvence nopalin sintaze bakterije A. tumefaciens), PFMV (promotorska sekvenca mozaičnog virusa FMV), TE9 (terminator podjedinice ribuloze-1, 5-bisfosfat karboksilaze (rbcS) graška), MON87701 (MON-87701-2)
  3. Ako je kvalitativna analiza pozitivna, provodi se identifikacija (soja: GTS 40-3-2, MON89788, A2704-12, A5547-127; kukuruz: Bt 11, Bt 176, MON 810 ) i kvantifikacija specifičnih transgenih događaja (određivanje udjela količine GMO-a  izražena u  %).

deklaracija

U našem se laboratoriju provode ispitivanja osnovnih sastojaka hrane kao što je ispitivanje sadržaja bjelančevina, masti, ugljikohidrata, vlakana, pepela, vlage, soli i dr. Navedena ispitivanja provode se u svrhu deklariranja hranjive vrijednosti prehrambenih proizvoda i izrade nutritivne deklaracije, što je u skladu s Uredbom EU br. 1169/2011 o informiranju potrošača o hrani, kako bi bili informirani pri odabiru, upotrebi i korištenju hrane na siguran način.

NUTRITIVNA DEKLARACIJA 

Osnovni sadržaj:

  • Energetska vrijednost (kJ/kcal)
  • Masti / od kojih zasićene masne kiseline
  • Ugljikohidrati / od kojih šećeri
  • Bjelančevine
  • Sol

Dodatno:

  • jednostruko i višestruku nezasićene masne kiseline
  • škrob
  • vlakna
  • vitamini i minerali

ISPITIVANJE UGLJIKOHIDRATA Ugljikohidrati su uz proteine i masti, najvažniji nutrijenti u hrani. Dijele se na:

  • šećere (uglavnom monosaharidi i disaharidi)
  • škrob i ostali probavljivi polisaharidi
  • dijetalna vlakna

orasi

Alergeni su tvari koje izazivaju reakciju imunološkog sustava organizma, što može uzrokovati otekline i svrbež u ustima, promjene na koži te čak i životno opasan anafilaktički šok. Najčešći alergeni su – kikiriki, orašasti plodovi (bademi, lješnjaci, orasi, brazilski oraščići, indijski oraščići, pistacio, pinjoli, kesteni), soja, mlijeko, jaja, rakovi (škampi, kozice, jastog, riječni rakovi), ribe, pšenica, školjkaši i ostali mekušci.

U našem se laboratoriju provode ispitivanja alergena upotrebom ELISA testa. Na deklaraciji proizvoda alergeni moraju biti obavezno istaknuti (drugačiji tip slova).

aditivi

Prema Uredbi EU  br. 1333/2008 i Zakonu o provedbi Uredbi Europske unije iz područja prehrambenih aditiva, aroma i prehrambenih enzima (NN 39/13) „prehrambeni aditiv“ označuje svaku tvar koja se obično sama po sebi ne uživa kao hrana i koja se obično ne koristi kao tipičan sastojak hrane, bez obzira ima li prehrambenu vrijednost ili ne. Njegovo namjerno dodavanje hrani u tehnološke svrhe u proizvodnji, preradi, pripravljanju, obradi, pakiranju, prijevozu ili spremanju hrane ima za posljedicu, ili se razumno može očekivati da će imati za posljedicu, da on ili njegovi nusproizvodi, izravno ili neizravno, postanu sastojak takve hrane.

U našem se laboratoriju određuje sadržaj sljedećih aditiva u hrani:

konzervansi                                  E200-E203    orbinska kiselina i njene soli

                                                       E210-E213    benzojeva kiselina i njene soli

                                                       E220-E228   sumporni dioksid i sulfiti izraženi kao SO2

                                                       E235             natamicin

                                                       E249-E250   nitriti

                                                       E251-E252   nitrati


 

antioksidansi                               E310             propilgalat

 


 

 

sladila                                         E950               acesulfam K

                                                      E951               aspartam

                                                      E954               saharin i njegove soli


boje                                            E102               tartrazin

                                                     E104               kinolin žuto

                                                     E110               žuta boja zalazećeg sunca

                                                     E120               karmin

                                                     E124               ponceau 4R

                                                     E129               allura crveno

                                                     E132               indigotin

                                                     E133               brilliant plavo FCF

                                                     E142               zeleno S

                                                     E151               brilliant crno BN


sredstva za zadržavanje vlage  E452               polifosfati